امام حسين (ع) و مبارزه با انديشه‌های سکولار

 ارسال شده در  ‌شنبه یکم اسفند 1388ساعت ‌15:42  توسط ‌ابوذر 

با مقدمه ای از اندیشه های جریان موسوم به سبز، که در آن به نقد و بررسی نقش اجتماعی انسان می‌پردازیم، به بحث در خصوص نظرات امام حسین (ع) در خصوص حکومت اسلامی خواهیم پرداخت.

«دغدغه هائی که موجب ورود من به جامعه شد آزادی و دمکراسی و عدالت برای انسان ها بود که فکر می کردم همه اینها در یک حکومت اسلامی تحقق خواهد یافت اما به تدریج به این نتیجه رسیدم که فاز دمکراسی و آزادی تاکنون مغفول مانده است.» این بخشی از سخنان زهرا رهنورد در مصاحبه با کانون زنان ایران است که طی هفته ی گذشته ایراد شده است. اگر نگاه دقیق تری به آنچه وی در این بخش از سخنانش مطرح کرده است بیندازیم، شاهد هستیم که وی هدف غایی از فعالیت های اجتماعی خود را رسیدن به "آزادی"، "دمکراسی" و "عدالت" ذکر می کند. در این بین وی "فکر" می کرده است که با تشکیل حکومت اسلامی، به این اهداف می تواند برسد و ...، از کلام رهنورد دیگر نمی توان به این نتیجه رسید که آیا در حکومت دینی می توان به این 3 عنصر فکری رسید یا خیر؟ حتی شاکله ی اظهار نظر وی بیشتر به این می خورد که او دستیابی به این سه را در حکومت دینی اگر نگوییم نشدنی، حداقل بسیار سخت می داند. لازم به ذکر است براساس گفته ی رهنورد وی قائل به حکومت غیر دینی هم هست، و این در صورتی اتفاق می افتد که سه مولفه ی مورد اشاره اش در آن حکومت ایجاد شود.  جالب توجه این است که رهنورد و طیف فکری او در طی سی سال گذشته بیشترین سیطره ی اجتماعی را بر بخش های مختلف حکومت داشته اند. همسر او 8 سال و دو رئیس جمهور سابق و اسبق نظام هر یک به مدت هشت سال در متن و صدر برنامه ریزی های کشوری بوده اند. رهنورد اعلام نمی کند که این اغفال، اگر بگوییم وجود داشته است، جز این است که در 24 سال حکومت مطلق جریان نزدیک به او و همسرش اتفاق افتاده است؟ نکته ی دیگری که به شدت آزار دهنده است، اهدافی است که وی به عنوان عناصر اصلی فعالیتهای اجتماعیش به آنها اشاره می کند، یعنی " آزادی "، " دمکراسی" و " عدالت". هر چند دو واژه ی " آزادی" و "عدالت"، قداست های خاص خود را دارند، اما هدف نهایی برای فعالیت اجتماعی فردی که خود را قرآن پژوه می داند، باید هدفی قرآنی باشد. قابل قبول نیست که فردی خود را قرآن پژوه بداند و در نسخ تبلیغاتی همسرش اینگونه معرفی شود، اما بدون توجه به آیات قرآنی در خصوص مسائل اجتماعی اظهار نظر کند. در حالی که قرآن هدف از خلقت را بندگی و قرب الهی می داند و بالتبع بقیه ی مایحتاج آن از جمله رفاه، آزادی و ... را از عوامل و ابزارهای رسیدن به این هدف می داند، ایشان در یک وارونگی فکری نسبت به اصول مسلم قرآنی، حکومت دینی را ابزاری برای رسیدن به 3 عنصر مورد اشاره می خواند. حتی اگر با خوشبینانه ترین نگاه هم به مطلب وی بخواهیم نگاه کنیم، یعنی بگوییم خانم رهنورد حکومت دینی را قبول دارد، اما اینکه ایشان ورود به صحنه ی اجتماعی را برای رسیدن به سه عنصر مورد اشاره پذیرفته باشد، چندان چهره ی وجیهی از فعالیت های اجتماعی ایشان نشان نمی دهد. شفاف ترین و ارززشمندترین قوه ی محرکه برای حضور در فعالیت های اجتماعی، بدون شک دغدغه های دینی است که ایشان به آن به هیچ عنوان اشاره نکرده است. متاسفانه گرفتن ژست روشنفکرانه در ایشان و برخی دیگر از افرادی که سابقه های دینی دارند، باعث شده است تا برخی موارد هم در ساحت اندیشه و هم در ساحت عمل به بیراهه بروند. این مقدمه از آن رو بود که در سالیان اخیر جایگاه حقیقی حکومت دینی به کرات مورد خدشه واقع شده است. بارها به بهانه ی آزادی، معماران بدسگال لیبرال دموکراسی به جان بنای عظیم نبوی یعنی حکومت دینی افتاده اند و با تفسیرهای مغلوط خود سعی داشته اند آن چه در دوران پیامبر اعظم "ص" اتفاق افتاد را به نفع لیبرال دموکراسی تفسیر و تبیین نمایند. در این میان برخی نابخردان داخلی نیز بدون توجه به اهداف و اعماق تفکر ساختارشکن آنها با آنان همراه شده اند و در مقاطع گوناگون خودآگاه و ناخودآگاه بر حکومت دینی تاخته اند. پس از این مقدمه می خواهیم از زاویه ی دیگری به محرم و عاشورا بپردازیم. مطابق عنوان بحث، ابتدا لازم است به تشریح عناوین بپردازیم. سکولاریسم چیست ؟سکولاریسم (به انگلیسی: Secularism) به صورت کلی به مفهوم ممانعت از دخالت دین در تمامی امور عمومی جامعه‌ است. این تفکر به صورت کلی ریشه در عصر روشنگری در اروپا دارد. ارزش‌هایی مانند جدایی دین از سیاست، جدایی کلیسا و حکومت در آمریکا، و لائیسیته در فرانسه بر پایه سکولاریسم بنا شده‌اند. اهداف و استدلال‌ها برای قبول سکولاریسم بسیار گسترده‌اند. در لائیسیته اروپایی بحث گردیده که سکولاریسم یک جنبش به سوی مدرنیته و دور شدن از ارزش‌های دینی است. برخی استدلال می‌کنند که سکولاریسم در آمریکا بیشتر به حفظ دین از حکومت پرداخته و در زمینه اجتماعی کم‌کار تر بوده‌است. در میان کشورها جنبش‌های سیاسی گوناگون سکولاریسم را به دلایل مختلف پشتیبانی می‌کنند.

پس از این توضیح، می خواهیم اندیشه ی سکولار را در قول و فعل امام حسین (ع) مورد بررسی قرار دهیم. فرض کنید، حادثه ی کربلا به این شکل اتفاق نیفتاده است و سیدالشهداء (ع)، حکومت جور یزید را سرنگون کرده است. حال که این پیروزی اتفاق افتاده است، امام معصوم در اولین گام چه می کند؟ آیا دست به تشکیل حکومت خواهدزد؟ آیا حکومت را خواهد پذیرفت؟ برای پاسخ به این سوالات بهتر است ابتدا سوال دیگری را پاسخ داد: انگیزه ی حسین بن علی (ع) از قیام چه بوده است؟ امیرالمومنین (ع) انگیزه ی خود را هنگامی که مردم برای حکومت به او رجوع کردند چنین بیان می دارند:

«خدایا، تو خوب مى‏دانى كه آنچه از ما سر زده و انجام شده، رقابت براى به دست گرفتن قدرت سیاسى، یا جستجوى چیزى از اموال ناچیز دنیا نبوده است.»

و بلافاصله درباره اینكه پس او و یارانش به چه منظور كوشش و تلاش مى‏كرده‏اند مى‏فرماید: «بلكه براى این بود كه اصول روشن دینت را بازگردانیم و به تحقق رسانیم؛ و اصلاح را در كشورت پدید آوریم؛ تا در نتیجه آن بندگان ستمدیده‏ات ایمنى یابند؛ و قوانین (یا قانون جزاى) تعطیل شده و بى‏اجرا مانده‏ات به اجرا درآید و برقرار گردد.»

اما در کلام امام حسین (ع)، این سخنان با همین محتوا و شکلی دیگر ارائه می شود : «مردم ! پیامبر خدا فرمود هر كس سلطان جائر و زور گویى را ببیند كه حرام خدا را حلال نموده و پیمان او را در هم شكسته ، با سنت پیامبر، مخالفت مى ورزد، در میان بندگان خدا راه گناه و مخالفت با قانون الهى را در پیش مى گیرد و با چنین فردى با عمل و گفتارش مخالفت نكند، بر خداوند است كه چنین فرد (ساكت) را به محل همان طغیانگر "آتش جهنم" داخل كند.»

انگیزه ی تشکیل حکومت و مقابله با حکومت در دو حدیث فوق به شکل واضح بیان شده است، آنقدر اجرای اوامر دینی مهم است که برای احجرای آنها چاره ای جز تشکیل حکومت حق نیست. اگر راه دیگری برای این امر قابل مشاهده بود حتما در کلام سیدالشهداء (ع) وارد می شد، اما تاکید بر مقابله با حاکم ستمگر به قدری مهم است که با وجود مصائب بسیار برای فرد مکلف باید آن را به جا آورد. اگر هر یک از پارامترهای مورد اشاره ی امام در حاکمی بروز کند آن حاکم از حکومت باید خلع شود و هر کس بر فرمان آن حاکم گردن نهد مستوجب آینده ای است که در ادامه ی حدیث آمده است. اقامه ی اوامر الهی از مهم ترین بندهای لازم برای یک حاکم و مشروع بودن اوست. وجود چنین حاکمی از منظر اسلام شرطی برای تشکیل حکومت مورد نظر اسلام و آزادی از قید طاغوت است. بی تردید در یک حکومت سکولار که دین را تنها در حوزه ی امور شخصی تعریف و تعیین می کند، نمی توان انتظار داشت تا آنچه اسلام می گوید مورد عمل قرار گیرد. احکام اجتماعی اسلام در کلام امام حسین (ع) باید مورد اجرا قرار بگیرد و اگر حکومتی فاقد چنین ساز و کاری باشد از تعریف اسلامی هم خارج خواهدشد. همین جاست که بزرگترین خدشه ی امام بر تفکر سکولار وارد می شود، حکومت سکولار می خواهد دین از بطن جامعه خارج شود، اما در تفکر حسین بن علی (ع)، درست روندی متضاد با این تفکر حاکمیت دارد. یعنی دین باید به متن جامعه بازگشت کند و در تمامی ارکان اجرایی شود. در این تعریف، عدالت تعریف گسترده تری هم می یابد. البته روند اجتماعی شدن دین آسیب هایی خواهد داشت. جامعه ی ما به واقع از تظاهر به دینداری و نفاق خفته در چند سال پس از انقلاب بسیار آسیب دیده است. بسیاری از کسانی که ظاهر مذهبی داشتند با سوء استفاده از دین به مقاصد دنیوی خود رسیده اند، اما این آسیب نباید از حضور دین در جامعه بکاهد، زیرا ثمرات این حضور مناسب بسیار بیش از مضراتش است. لازم به ذکر است که هیچ کس نمی تواند به خاطر اشکالاتی که ممکن است در یک حرکت منطقی ایجاد شود، آن حرکت کاملا ساقط شود. فلذا بروز آسیب در دینمداری اجتماعی فرع بر حضور دین در اجتماع است و برای جلوگیری از سوء استفاده هایی چنین باید به خود دین رجوع کرد و درمان را از طریق خود دین به انجام رساند، که در این مقال جای این بحث نیست.

امام در بخش دیگری از سخنانش پیرامون وقایع آن دوران، نخبگان آن روز اسلام را به شدت مورد نکوهش قرار می دهد: «شما اگر بر شكنجه و ناراحتى شكیبایى مى نمودید و در راه خدا متحمل ناگوارى بودید، مقررات براى تصویب ، پیش شما آورده مى شد و به دست شما صادر مى گردید و شما مرجع كارها بودید، اما به ستمكاران مجال دادید تا این مقام را از دست شما بستانند و اجازه دادید حكومت به دست آنان بیفتد تا بر اساس سنت حدس و گمان، به حكومت پردازند و راه خود كامگى و اقناع شهوت پیشه سازند، سبب تسلط آنان بر حكومت، فرارتان از كشته شدن و دلبستگى شما به زندگى كوتاه دنیا بود، شما با این روحیه و رویه ، توده ناتوان را به چنگال این ستمگران گرفتار كردید.» عدم ایمان واقعی در بین نخبگان آن روز جامعه ی اسلامی دلیل اصلی آن می شود که حکومت به دست ستمکاران بیفتد. امام در این فرمایش خود الزام این را تذکر می دهد که قوانین جامعه باید از چشمه ی علمای ربانی تغذیه شود. البته پر واضح است که علمای آن روگار ربانی نبوده اند که امام اینگونه به تخقیر عملکردشان پرداخته اند. همچنین در این فرمایش امام، مجاهدت و تحمل سختی ها باید برای عملگرایان دینی یک روال طبیعی باشد. اگر این تحمل وجود نداشته باشد و دلزدگی و دلسردی در مسیر اجرای حکومت و احکام اسلام پیش بیاید، اگر در مقابل عمال جور ستیزه جویی عاقلانه و بصیرانه ی مومنان نباشد، آنگاه پدید آمدن حکومت جور و عواقب وخیم آن دامنگیر جامعه خواهد شد.

جهان بینی امام در خصوص حکومت در جای دیگری از سخنانشان مشهود است: «خدایا! بى شك تو مى دانى آن چه از ما سر زده (و مبارزه اى كه بر ضد بنى امیه شروع كرده ایم ) نه رقابت در به دست آوردن قدرت سیاسى است و نه جستجوى ثروت و نعمتهاى بیشتر، بلكه براى این است كه ارزشهاى درخشان آیینت را ارائه دهیم و در بلاد و شهرها اصلاحات پدید آوریم و بندگان ستمدیده ات را از حقوقشان برخوردار و ایمن سازیم و براى این است كه به قوانین و احكام تو عمل شود.»

و در جای دیگر بیان می دارند: «و من نه از روى خود خواهى و یا براى خوشگذرانى و نه براى افساد و ستمگرى، از مدینه خارج شدم بلكه هدف من از این سفر، امر به معروف و نهى از منكر و خواسته ام از این حركت، اصلاح مفاسد امور است و احیا و زنده كردن سنت و قانون جدم رسول خدا (ص) و راه و رسم پدرم على ابن ابیطالب است.»

در تمامی کلمات نورانی بالا می توانیم هدف والای مبارزه با حکومتی مخالف اهداف عالیه ی اسلام و به دنبال آن پدیدار شدن حکومتی که در آن ارزش های اسلام به منصه ی ظهور برسند را ببینیم. چقدر تفاوت است بین دیدگاه الهی امام حسین (ع) و افرادی در کشور که با وجود نمادهای مذهبی، در چندین سال گذشته بر طبل حکومت سکولار کوبیده اند. آنچه جالب توجه است این نکته می باشد که با وجود تمامی تلاش این گروه سکولار، باز هم آنان اعلام می کنند که در محرم قصد احیاء خود را دارند، حال آنکه روح محرم از آنچه می گویند و آنچه عمل می کنند بیزار است. البته بر بیگانگان ایرادی وارد نیست اگر شعارهای سکولار سر بدهند اما برخی در درون نظام، با وجود برخی پایبندی ها و با گفتمان درون دینی به شکل ناصواب و نامعقولی خواهان سکولاریسم هستند. اگر این عده که خود را در مقاطعی مومن نیز می خوانند به فرازهای سخنان ابی عبدالله (ع) در این ایام نگاهی بیندازند می بینند که چقدر از دایره ی افکار امام حسین (ع) خارج شده اند.